Mengapa Pan Borneo Sabah ketinggalan berbanding Sarawak? Laporan audit dedah isu kelewatan

| BERNAMA

SABAH

1. Perbezaan ketara kemajuan projek Sabah dan Sarawak

   • Sarawak: Sebanyak 10 daripada 11 pakej kerja Lebuh Raya Pan Borneo telah siap setakat 31 Mac 2026. Baki pakej WP11 dilaporkan mencapai kemajuan 99.9%.

   • Sabah: Hanya empat daripada 35 pakej kerja Fasa 1 sepanjang 706 kilometer telah disiapkan.

   • Daripada baki pakej di Sabah, sembilan dikategorikan sebagai projek sakit, 13 mengalami kelewatan dan sembilan mendahului jadual.

   
   

   

   
   

2. Perbelanjaan besar tetapi projek masih belum siap

   • Sebanyak RM10.547 bilion daripada RM11.153 bilion yang diperuntukkan untuk projek Pan Borneo Sabah telah dibelanjakan.

   • Ini bersamaan kira-kira 94.6% daripada peruntukan tersebut, sedangkan hanya empat daripada 35 pakej kerja dilaporkan siap.

   • Perbandingan ini perlu ditafsirkan dengan berhati-hati kerana status siap pakej tidak semestinya mencerminkan peratus kemajuan fizikal keseluruhan atau nilai kerja yang telah dilaksanakan.

   • Walau bagaimanapun, keadaan ini menimbulkan persoalan tentang hubungan antara perbelanjaan, kemajuan fizikal, pengurusan kos dan pencapaian sasaran projek.

   • Tarikh siap telah dilanjutkan sehingga 2030, susulan kelemahan dalam perancangan projek.

     
     

3. Risiko kekurangan pembiayaan

   • Pengerusi Jawatankuasa Kira-Kira Wang Negara (PAC), Datuk Mas Ermieyati Samsudin, memberi amaran bahawa projek berisiko tidak disiapkan sekiranya kekurangan pembiayaan tidak ditangani.

   • Pelaksanaan yang bergantung pada peruntukan Persekutuan tahunan boleh menyukarkan kontraktor merancang aliran tunai, perolehan bahan, tenaga kerja dan jadual pembinaan untuk tempoh berbilang tahun.

   • Sebarang tambahan peruntukan perlu disertai penilaian kos untuk menyiapkan baki kerja, keutamaan pakej kritikal dan mekanisme pemantauan kemajuan fizikal.

     
     

4. Mengapa projek Pan Borneo Sarawak lebih lancar?

   • Pembiayaan lebih awal: DanaInfra Nasional Berhad telah diberi mandat pada Julai 2015 untuk menyediakan pembiayaan sehingga RM13 bilion bagi membantu membiayai Fasa 1 Sarawak, dengan jaminan kerajaan.

   • Pembiayaan ditambah: Program tersebut diperluas kepada RM15.8 bilion pada Mei 2023 bagi memenuhi keperluan pembiayaan pembinaan yang masih berbaki.

   • Penggunaan Building Information Modelling (BIM): Menteri Kerja Raya, Datuk Seri Alexander Nanta Linggi, menyatakan bahawa BIM membantu menjimatkan RM157 juta dan mengelakkan potensi kelewatan sehingga 10 tahun.

   • Pengesanan ralat reka bentuk: Teknologi tersebut membantu menyelesaikan lebih 3,000 kesilapan lukisan ketika pembinaan pada 2016.

     
     

5. Perubahan model pelaksanaan di Sabah

   • Menurut Timbalan Ketua Menteri merangkap Menteri Kerja Raya Sabah, Datuk Seri Dr Joachim Gunsalam, projek terjejas susulan penamatan model Project Delivery Partner (PDP) pada 2019.

   • Peralihan kepada model pelaksanaan konvensional menyebabkan projek bergantung pada peruntukan Persekutuan tahunan.

   • Kebanyakan pelantikan kontraktor bagi pakej baru hanya dimuktamadkan antara Februari 2024 hingga Januari 2026.

   • Tempoh peralihan model pelaksanaan dan kelewatan pelantikan kontraktor boleh menjejaskan kesinambungan kerja, perancangan sumber serta penyelarasan antara pakej.

   • Perkara ini memperlihatkan kepentingan menilai kesan perubahan model penyampaian projek terhadap jadual, tanggungjawab pihak terlibat dan risiko pelaksanaan.

     
     

6. Isu pengambilan tanah dan pampasan

   • Proses pengambilan tanah menjadi salah satu faktor yang menghalang kemajuan pembinaan.

   • Kerajaan negeri membenarkan pemilik tanah mengemukakan rayuan terhadap tawaran pampasan.

   • Walaupun proses rayuan penting bagi melindungi hak pemilik tanah, kelewatan penyelesaian isu tanah boleh menghalang akses kontraktor ke tapak dan mengganggu kerja mengikut urutan pembinaan.

   • Pengurusan tanah yang lebih awal, penyelarasan agensi dan komunikasi dengan pemilik tanah perlu diberi perhatian sebelum sesuatu pakej memasuki fasa pembinaan kritikal.

     
     

7. Kekurangan bahan binaan dan tenaga kerja

   • Kekurangan bitumen, batu dan tenaga kerja turut menyumbang kepada kelewatan.

   • Gangguan bekalan boleh menjejaskan kerja turapan, pembinaan lapisan jalan dan aktiviti yang bergantung pada bahan tersebut.

   • Kekurangan tenaga kerja pula boleh mengurangkan produktiviti serta meningkatkan risiko ketidakpatuhan terhadap jadual kerja.

     
     

8. Faktor lain yang menjejaskan kemajuan

   • Prestasi kontraktor yang tidak memuaskan.

   • Keadaan cuaca yang mengganggu kerja tanah, turapan dan aktiviti luar.

   • Pemindahan utiliti yang belum selesai.

   • Kesan pandemik Covid-19 terhadap operasi dan rantaian bekalan.

   • Kelemahan tadbir urus projek serta penyelarasan antara pihak berkepentingan.

   
   

   Faktor-faktor ini menunjukkan bahawa kelewatan projek mega biasanya berpunca daripada gabungan risiko teknikal, kewangan, pentadbiran dan operasi. Oleh itu, penyelesaiannya perlu berdasarkan punca khusus bagi setiap pakej, bukannya pendekatan seragam untuk semua kontraktor.

New Straits Times | Olivia Miwil