Kelemahan pengurusan projek jejaskan manfaat pembangunan Sabah

Gambar hiasan: Kelewatan projek Sabah dalam pembinaan Lebuhraya Pan Borneo dan isu pengurusan infrastruktur awam.

SABAH

1. Peruntukan pembangunan besar perlu diterjemahkan kepada manfaat rakyat

   • Persoalan penting tentang keberkesanan pelaksanaan projek pembangunan di Sabah: peruntukan yang besar tidak semestinya menghasilkan kemudahan awam yang lebih baik jika projek gagal disiapkan mengikut kos, skop dan jadual.

   • Sabah menerima peruntukan RM18.7 bilion di bawah Belanjawan 2027.

   • Antara peruntukan pembangunan yang disenaraikan ialah RM3.3 bilion bagi projek jalan raya, RM350 juta untuk penyelenggaraan Jalan Persekutuan di Sabah dan Sarawak, RM204 juta untuk meningkatkan bekalan serta kestabilan elektrik, dan RM1.1 bilion bagi penambahbaikan jalan serta kemudahan pengangkutan di beberapa lokasi.

   
   

   

   
   

2. Projek Lebuhraya Pan Borneo Sabah Fasa 1 mengalami kelewatan serius

   • Projek Lebuhraya Pan Borneo Sabah Fasa 1 (LPBSF1) melibatkan kira-kira 706 kilometer dan tiga jajaran utama:

     • Sindumin – Kota Kinabalu – Kudat.

     • Ranau – Mile 32 Sandakan.

     • Mile 32 Sandakan – Tawau.

   • Projek bermula dengan pelantikan Project Delivery Partner (PDP) pada April 2016. Ketika kontrak perkhidmatan PDP ditamatkan pada September 2019, kemajuan projek dilaporkan hanya 12.8%, berbanding 41.9% yang sepatutnya dicapai.

   • Tempoh asal projek ialah April 2016 hingga Disember 2021, bersamaan kira-kira 69 bulan. Tarikh siap kemudiannya dilanjutkan sehingga 2030.

   • Menurut dapatan audit dari sumber laporan, setakat 31 Mac 2026, hanya 4 daripada 35 pakej kerja (11.4%)telah siap. Baki 31 pakej masih dalam pelaksanaan.

     
     

3. Status pakej kerja menunjukkan risiko pelaksanaan yang berbeza

   • Daripada 31 pakej yang masih berjalan:

     • 9 pakej mendahului jadual.

     • 13 pakej lewat daripada jadual.

     • 9 pakej dikategorikan sebagai projek sakit, iaitu mengalami kelewatan melebihi 20% atau 60 hari daripada jadual.

   • Angka 11.4% merujuk kepada bilangan pakej yang telah siap, bukannya peratus kemajuan fizikal keseluruhan projek.

   • Pengelasan ini penting untuk tindakan pembetulan. Pakej yang lewat mungkin memerlukan pelan pemulihan, manakala pakej sakit memerlukan penilaian punca kelewatan, keupayaan kontraktor dan tindakan pemulihan yang lebih tegas.

     
     

4. Kos keseluruhan projek meningkat

   • Kos kontrak keseluruhan LPBSF1 dilaporkan meningkat daripada RM17.910 bilion kepada RM18.960 bilion, iaitu pertambahan RM1.05 bilion.

   • Bagi Fasa 1A, kos semasa dilaporkan sekitar RM11.323 bilion, iaitu RM987 juta atau 9.5% lebih tinggi berbanding kos siling asal RM10.336 bilion.

   • Peningkatan kos boleh menjejaskan nilai wang awam, khususnya apabila kelewatan turut menangguhkan manfaat ekonomi dan sosial yang sepatutnya diterima pengguna.

   • Audit menyatakan projek memerlukan kelulusan peruntukan tambahan untuk disiapkan. Keperluan tersebut menjadikan kawalan kos dan pengurusan perubahan skop semakin penting.

     
     

5. Arahan Perubahan Kerja melebihi had kelulusan

   • Antara isu utama yang dikenal pasti ialah kelulusan Arahan Perubahan Kerja (APK) melebihi had kuasa yang ditetapkan.

   • Nilai terkumpul APK yang dilaporkan melebihi had kelulusan jawatankuasa berjumlah RM513.99 juta, melibatkan 15 pakej kerja Fasa 1A.

   • APK ialah mekanisme kontrak untuk mengurus perubahan kerja yang diperlukan. Namun, perubahan mesti disokong justifikasi teknikal, penilaian harga, kelulusan pihak berkuasa yang betul dan dokumentasi lengkap.

   • Kelemahan dalam proses ini boleh meningkatkan risiko pertikaian, ketidakpastian kos, kelewatan dan isu pematuhan kontrak.

     
     

6. Kelemahan pengurusan bukan hanya berkaitan kontraktor

   Antara punca kelewatan yang diketengahkan ialah:

   • Perancangan dan reka bentuk: Perubahan reka bentuk boleh menjejaskan urutan kerja, kuantiti bahan dan kos.

   • Penyediaan tapak: Kelewatan pengambilan tanah, akses tapak atau pengalihan utiliti boleh menghalang kerja pembinaan.

   • Pentadbiran kontrak: Dokumen kontrak yang lewat dimuktamadkan serta isu penilaian APK boleh mengganggu pelaksanaan.

   • Pemantauan dan penyelarasan: Kelemahan pemantauan menyeluruh dan penyelarasan antara agensi menyukarkan pengesanan awal masalah.

   • Kawalan perbelanjaan: Pembayaran yang tidak sepatutnya perlu ditangani melalui kawalan kewangan dan pengesahan kerja yang lebih ketat.

   
   

   Oleh itu, tanggungjawab pengurusan projek perlu dilihat secara menyeluruh, melibatkan pemilik projek, agensi pelaksana, perunding, kontraktor dan pihak berkuasa berkaitan.

   
   

7. Isu bekalan air luar bandar menunjukkan kesan langsung kepada rakyat

   • Merujuk kepada LKAN 2/2024 yang menilai pelaksanaan Projek Bekalan Air Luar Bandar (BALB) di Sabah.

   • Sebanyak 477 projek BALB dirancang di bawah RMK-10 dan RMK-11, dengan peruntukan RM1.735 bilion.

   • Setakat Oktober 2023, sebanyak 24 projek di Sabah dilaporkan mengalami kelewatan antara lima hingga tujuh tahun.

   • Turut dinyatakan lebih 22,000 rumah, melibatkan kira-kira 100,000 orang, tidak mendapat bekalan air bersih terawat.

   • Kes ini menunjukkan bahawa kelewatan projek utiliti bukan sekadar isu kontrak atau perakaunan. Ia memberi kesan kepada kesihatan, kebersihan, masa harian dan aktiviti ekonomi penduduk.

     
     

8. Syor audit perlu diterjemahkan kepada tindakan pembetulan

   Antara tindakan yang diketengahkan ialah:

   • Memuktamadkan penilaian kadar harga bagi item APK mengikut syarat kontrak.

   • Memastikan kontraktor melaksanakan APK dan meneruskan kerja sementara pertikaian diselesaikan, tertakluk pada arahan serta peruntukan kontrak yang berkenaan.

   • Memperkemas pemantauan keseluruhan projek melalui Sistem Maklumat Projek.

   • Memastikan rekod kemajuan fizikal, kewangan, risiko dan perubahan skop dikemas kini serta boleh disemak.

   • Memperjelas tanggungjawab pemilik projek dan agensi pelaksana supaya isu tidak berlarutan tanpa tindakan.

Sabah Media | Wan Azrain Adnan