242 kejadian tanah runtuh dalam sembilan bulan, risiko cerun terus meningkat, Sarawak tertinggi

KUALA LUMPUR

1. Sebanyak 242 kejadian tanah runtuh direkodkan dari Januari hingga September 2026.

   • Menurut Ketua Pengarah Jabatan Bomba dan Penyelamat Malaysia (JBPM), Datuk Seri Nor Hisham Mohammad, sebanyak 242 kejadian tanah runtuh dilaporkan di seluruh negara sepanjang sembilan bulan pertama tahun ini.

   • Sarawak mencatatkan jumlah tertinggi dengan 74 kejadian, diikuti Sabah (38), Selangor (36), Kuala Lumpur (26) dan Pahang (25).

   • Statistik ini menunjukkan ancaman tanah runtuh bukan hanya tertumpu di kawasan pembangunan bandar, tetapi turut melibatkan kawasan berbukit, luar bandar dan laluan perhubungan utama.

   • Walaupun hanya satu kematian direkodkan dalam tempoh berkenaan, jumlah kejadian yang tinggi menunjukkan keperluan memperkukuh langkah pencegahan dan pengurusan risiko cerun.

   
   

   

   
   

2. Perbandingan statistik kejadian tanah runtuh mengikut negeri. Sarawak menyumbang kira-kira 30.6% daripada keseluruhan kejadian yang direkodkan.

   

   • Sarawak, Sabah, Selangor, Kuala Lumpur dan Pahang secara gabungan menyumbang 199 kejadian atau kira-kira 82.2% daripada jumlah keseluruhan.

   • Tahun 2025 merekodkan 314 kejadian tanah runtuh, manakala tahun 2022 mencatatkan 38 kematian, termasuk 31 mangsa dalam tragedi Batang Kali pada 16 Disember 2022.

   
   

3. Sebanyak 31 lokasi dikenal pasti sebagai kawasan berisiko tinggi.

   • JBPM melalui penyelarasan data bersama Jabatan Mineral dan Geosains Malaysia (JMG) mengenal pasti 31 lokasi berisiko tinggi.

   • Antara kawasan yang disebut secara khusus ialah:

     • Hulu Langat, Selangor.

     • Ampang, Selangor.

     • Batang Kali, Selangor.

     • Laluan ke Cameron Highlands, Pahang.

     • Paya Terubong, Pulau Pinang.

     • Kundasang, Sabah.

   • Kawasan ini memerlukan perhatian khusus daripada pihak berkuasa tempatan (PBT), JKR, JMG, pemaju dan pemilik tanah, khususnya dari aspek kestabilan cerun serta keberkesanan sistem perparitan.

     
     

4. Faktor semula jadi dan aktiviti manusia meningkatkan risiko tanah runtuh.

   • Hujan lebat dan berterusan meningkatkan kandungan air dalam tanah, sekali gus menambah tekanan air liang dan mengurangkan kekuatan ricih tanah.

   • Keadaan geologi, topografi berbukit, cerun curam serta tanah yang mudah terhakis turut mempengaruhi kestabilan cerun.

   • Aktiviti pemotongan cerun, pembukaan tanah untuk pertanian, pembangunan kawasan berbukit dan pengurangan litupan tumbuhan boleh mengganggu kestabilan semula jadi lereng bukit.

   • Sistem saliran yang tidak sempurna atau kurang diselenggara menyebabkan air bertakung dan meresap ke dalam tanah, sekali gus meningkatkan kemungkinan kegagalan cerun.

     
     

5. Kepadatan pembangunan di kawasan berbukit meningkatkan pendedahan risiko.

   • Pembangunan perumahan, infrastruktur jalan raya dan kawasan rekreasi di lereng bukit memerlukan kawalan teknikal yang lebih ketat.

   • Pemotongan dan penambakan cerun tanpa reka bentuk kejuruteraan yang bersesuaian boleh mengubah keadaan keseimbangan tanah.

   • Pembangunan berhampiran cerun juga memerlukan sistem saliran permukaan, saliran bawah tanah dan perlindungan hakisan yang direka serta diselenggara dengan baik.

   • Pemaju dan kontraktor perlu memastikan kerja tanah dilaksanakan berdasarkan kajian geoteknikal, reka bentuk cerun dan pelan mitigasi risiko yang diluluskan.

     
     

6. Risiko tanah runtuh boleh berterusan sehingga dua minggu selepas hujan berhenti.

   • Pakar Governan Persekitaran UPM, Prof Madya Dr Haliza Abdul Rahman, menjelaskan bahawa ancaman tanah runtuh tidak semestinya berakhir apabila hujan lebat reda.

   • Air hujan boleh meresap secara perlahan ke lapisan tanah yang lebih dalam, menyebabkan peningkatan tekanan air liang dan pengurangan kekuatan ricih tanah.

   • Fenomena ini dikenali sebagai tanah runtuh tertunda (delayed landslide).

   • Berdasarkan penjelasan pakar, kejadian tanah runtuh boleh berlaku dalam tempoh 48 jam hingga dua minggu selepas hujan berhenti.

   • Kejadian yang dilaporkan di Pahang dan Selangor, termasuk Batang Kali dan Genting Sempah, menunjukkan bahawa risiko ini perlu diambil kira dalam pengurusan cerun.

     
     

7. Kawasan yang sebelum ini dianggap stabil juga boleh mengalami kegagalan cerun.

   • Penilaian risiko yang hanya bergantung kepada peta hotspot sedia ada mungkin tidak mencukupi untuk menghadapi perubahan corak hujan dan cuaca ekstrem.

   • Kawasan perumahan pinggir bandar, kampung serta tanah persendirian mungkin mempunyai cerun yang tidak termasuk dalam pemeriksaan rutin.

   • Gangguan terhadap struktur tanah, perubahan aliran air bawah tanah dan sistem perparitan boleh meningkatkan risiko walaupun kawasan tersebut tidak pernah mengalami tanah runtuh sebelum ini.

   • Pihak berkuasa perlu mempertimbangkan pendekatan pemetaan risiko yang lebih dinamik dan mengambil kira perubahan keadaan fizikal cerun.

     
     

8. Statistik menunjukkan skala cabaran pengurusan cerun negara.

   • Sebanyak 1,293 kejadian tanah runtuh direkodkan di seluruh negara sejak 2021.

   • Sebanyak 1,577 cerun pula dikenal pasti berada dalam keadaan kritikal.

   • Angka ini menunjukkan keperluan kepada program pemeriksaan, penyelenggaraan dan pemantauan cerun secara berterusan.

   • Pengurusan cerun tidak seharusnya hanya dilaksanakan selepas berlaku kejadian, sebaliknya perlu menjadi sebahagian daripada perancangan pembangunan dan penyelenggaraan infrastruktur.

     
     

9. Penggunaan teknologi pemantauan cerun perlu diperluaskan.

   • Pemasangan penderia Internet Benda (IoT) seperti inclinometer dan piezometer boleh membantu mengesan perubahan pergerakan cerun serta tekanan air liang.

   • Data pemantauan boleh digunakan untuk mengenal pasti perubahan keadaan cerun lebih awal sebelum kegagalan struktur berlaku.

   • Penggunaan teknologi pemantauan masa nyata berpotensi membantu JKR, JMG dan PBT menentukan keutamaan pemeriksaan serta tindakan mitigasi.

   • Peta Susutan Tanah JMG juga dicadangkan untuk diintegrasikan dalam proses perancangan pembangunan PBT.

     
     

10. Penyelenggaraan cerun dan audit geoteknikal perlu diperkukuh.

    • Cadangan penyelenggaraan cerun secara mandatori dan audit geoteknikal sekurang-kurangnya dua kali setahun perlu diberikan perhatian oleh pemilik tanah dan PBT.

    • Pemeriksaan perlu merangkumi keadaan struktur penahan tanah, saliran permukaan, saliran bawah tanah, sistem perlindungan hakisan dan perubahan fizikal cerun.

    • Pemeriksaan sebelum musim Monsun Timur Laut (MTL) amat penting bagi mengenal pasti kelemahan yang boleh menjadi lebih serius apabila hujan berterusan.

    • Pemaju dan pemilik aset perlu mempunyai rekod penyelenggaraan serta prosedur tindak balas sekiranya berlaku perubahan keadaan cerun.

      
      

11. Keselamatan operasi mencari dan menyelamat (SAR) turut menjadi cabaran.

    • Keadaan tanah yang lembik, tepu air dan berlumpur menyukarkan pergerakan anggota penyelamat.

    • Ancaman runtuhan susulan boleh membahayakan anggota JBPM ketika operasi dijalankan.

    • Jalan terputus, pokok tumbang dan timbunan tanah boleh menghalang kemasukan jentera berat serta aset logistik.

    • Kerjasama JBPM, JKR dan agensi berkaitan diperlukan bagi memastikan laluan masuk dibersihkan secara berperingkat dan operasi dapat dijalankan dengan selamat.

Berita Harian | Nurhanim Osman